Oxuma Nədir?


Oxuma, hərflərdən, sözlərdən, cümlələrdən bir məna çıxartmaq və beynimdəki qarşılığı ilə uyğunlaşdırma fəaliyyətidir. Bir sözü oxuduğum zaman bu beynimdəki tanış bir rəsmi xatırladır. Beləliklə o sözü anlaya bilərəm. Məsələn "Şokolad" sözünü oxuduqda beynimdə dərhal bir şokolad rəsmi canlanır. Amma məsələn " Sübvansiyon " dediyimdə ağlıma heç bir şey gəlməz. Sonra sözləri bir-birləri ilə əlaqələndirir və köhnə məlumatlara dayanaraq oxuduğumu anlayaram.Sürətli və təsirli oxuma məni daha sürətli düşünməyə və düşüncələrimi toplamağa məcbur edər. Beynimə yavaş mesaj göndərdiyimdə beynim boş qalacağından digər duyğu organlarımdan gələn mesajları tez qavrayar. Məsələn gözüm başqa şeylərə baxar, diqqətim qulağıma gələn başqa səslərə yönələr. Buna görə konsentrasiyası pozular, diqqətim dağılır. Halbuki sürətli oxumada mesajlar arasında boşluq qalmayacağından daha yaxşı konsentrə olar və digər şeylərlə əlaqəmi kəsər

 

ANLAYARAQ TƏSİRLİ VƏ QALICI SÜRƏTLİ OXUMANIM ŞAGİRDLƏRƏ FAYDALARI.


Niyə Sürətli Oxumaq İstəyirəm?
1. Zamanım yoxdu. Onsuz da çox çətin bir proqramım var. sürətli oxuyaraq özümə zaman ayıra bilmək istəyirəm.
2. Sınaqlarda uzun sualları oxuyarkən sıxılıram, anlaya bilmirəm, diqqətim dağılır.
3. Kitab, yazı ya da sual oxuyarkən əvvəli ilə sonu bir-birindən qopur. Təkrar təkrar oxumaq məcburiyyətində qalıram.
4. Bir çox insan dəqiqədə minlərlə söz oxuyur, həm də anlayaraq oxuyurlar. Mən də sürətli oxuya bilmək istəyirəm.
5. Daha çox kitab oxuya bilmək, daha çox və sürətli sual həll edə bilmək, gələcəkdə iş həyatına atıldığımda oxumaq lazım olan nəşrləri daha tez bitirmək istəyirəm.
 


Hədəflərim nələrdi?


1. Nə qədər oxuyacağımızın fərqinə varmaq
2. Qavrayaraq sürətimə və oxuduğuma təsir edən səbəbləri öyrənmək, pis oxuma vərdişlərini aradan qaldırmaq
3. Göz hərəkətlərimi inkişaf etdirib anlama və qəbul etməni artırmaq
4. Sürətli və təsirli oxuma strategiyalarını öyrənmək
5. Söz bazamı, ümumi mədəniyyət səviyyəmi, gözlərimi və beynimi təşkil etmə bacarığımı artırmaq.

 

Əvvəlcə nə etməliyəm?


1.  İstəkli olmalıyam. İstəkli olmalıyam. İstekliyim.
2. Lazımlı hazırlıqlarımı etməli, oxuma işini ciddi olaraq ələ almalıyam.
3. Mənə verilecek texnikaları hər fürsətdə təkrarlamalı, hər yerdə istifadə etməli, bol bol tapşırıq etməliyəm.
4. Yaxşı oxusam da oxumağı bir dəfə daha öyrənirəm. Fərqində olmalı və etdiyim səhvləri düzəltməliyəm.
5. Sürətli oxumanın uzun bir müddət olduğunu ağılımdan çıxarmamalı, ilk başlarda sürəti düşür kimi görünsə də, canım sıkılsa da işi bırakmamalıyım.
6. Ən az iki qat daha sürətli oxumalıyam.

 

 

 SÜRƏTLİ OXUMA DİQQƏT ƏKSİKLİKLƏRİNİN QARŞISINI ALAR.


Sürətli və təsirli oxuma məni daha sürətli düşünməyə və düşüncələrimi toplamağa məcbur edər. Beynimə yavaş mesaj göndərdiyimdə beynim boş qalacağından digər duyğu organlarımdan gələn mesajları arada qalır. Məsələn gözüm başqa şeylərə baxarkən, diqqətim qulağıma gələn başqa səslərə yönələr. Buna görə konsentrasiyam pozular, diqqətim dağılır. Halbuki sürətli oxumada mesajlar arasında boşluq qalmayacağından daha yaxşı konsentrə olar və digər şeylərlə əlaqəmi kəsə bilərəm.
Sürətli Oxuma qaydaları
1. Oxumağı inkişaf etdirmə qərarlığım nə qədər güclü olsa bir 1000 qədər müvəffəqiyyət əldə edərəm.
2. Daha sürətli oxumağı istəyirəmsə ilk əvvəl pis vərdişlərimi dəyişdirmək məcburiyyətində olduğumu qəbul etməliyəm.
3. Oxuma hızımı artırmaq istəyirəmsə səslə, dodaq hərəkətiylə ya da içdən səsləndirərək oxumaqdan imtina etməliyəm.
4. Oxuma hızımı arttırabilmek üçün sətirləri barmaqla, başla ya da başqa bir obyekt ilə izləməkdən vazgeçmeliyim.
5. Oxuyarkən əsla geriyə dönməməliyim.
6. Ciddi bir oxuma ciddi bir hazırlıq tələb edir.


Oxuma sürətimi necə ölçə bilərəm?


1. Oxuma işimin əngəlləməyəcəyi rahat bir yer seçerim.
2. Ətraflı başladığım zamanı qeyd edərəm.
3. Seçdiyim mətni normal oxuma ilə, hızımı yüksəldərək, rahat bir şəkildə yalnız bir dəfə oxuyuram.
4. Bitirdiyiniz zamanı qeyd edərəm.
5.  Kalkulyator düsturunu təyin edərəm.
6. Oxuduğumu anlayıb anlamadığımı görmək üçün mətnlə əlaqədar sualları cavablandıraram.


Hesablama Düsturu :
Dəqiqədəki Söz sayı = (Ümumi Söz sayı / Saniyə Olaraq Vaxt) x 60

 

Oxuma vərdişlərinin Yoxla siyahısı.
1.Səssiz oxuyarkən dodaqlarımı tərpədə bilirəm?
2.Dodağımı tərpətmədən halda sözləri ürəyimdə təkrar edə bilirəm?
3.Sözbə söz oxuyuram?
4.Oxuduğumu anlamadığımı düşünərək tez-tez geri dönüb təkrar oxuya bilirəm?
5.Parçanın ana düşüncəsini təyin etməkdə düşüncələri görmədə çətinlik çəkə bilirəm?
6.Konsantrasyonumu yığmaqda çətinlik çəkə bilirəm? Diqqətim dağılırmı?
7.Oxuyarkən barmağım ya da qələmlə sətirləri izləyə bilirəm?
8.Bitdikdən sonra oxuduğum mətnin mövzusunu xatırlamaqda çətinlik çəkə bilirəm?
 


Oxuduqdan sonra özündən soruş!


1. Bu mətnin mövzusu haqqında görəsən ümumi bir düşüncəyə sahib ola bildim?
2. Mətn bu andakı məqsədim üçün kafi mi?
3. Bəzi detalları gözdən qaçırdımmı? Bunlar əhəmiyyətli idi?
4.  Oxuduğum mətni kifayət qədər anladım mı?
5. Daha əvvəl bənzər mövzuda bir mətn oxumuşdum?

   Sətirləri İzləmək
1. Bir mətni səssizcə, gözlərinlə oxuyarkən barmaqların ilə izle. Gözlər öndən gedəcək.
2. Önləyə bilmək üçün oxuduğum kitab və s.ni iki əllə tutaraq oxumağı sınamaq
.3. Ya da barmağımı daha sürətli hərəkət ettirməliyəm.
4. Başınızı çevirərək oxuyursunuzsa, xilas olmaq üçün bir əlimin ovuc içini yanağıma söykəyib başımı sabitleyərək oxumalıyım.

Səhv Oxuma Vərdişləri nələrdir?


1.Səsli oxuma, dodaq tərpətmədən və ya ürəkdə səsləndirmə
2. Sətirləri barmaq ya da başqa bir şeylə izləmə
3. Geriye dönmə təkrarlama
4. Gecikməli və kəsintili olsa oxuma
5. Stress
6. Oxuma ilə əlaqədar səhv inanclar səsli Oxuma
7. Uşaqlıqdan qalma bir vərdiş
8. Sözləri səsləndirmək üçün hecalamaq məcburiyyətində qalaram, bu da yavaşladar.
9. Gözüm öndən gedər, səsim arxadan gəlir.
10.Dodaqlarımı tərpətmə beynin gözün gördüyünü dodaqlara ötürməsilə olur və oxuma yavaşlayır.
11.Sözləri tək-tək yerinə qrup olaraq oxumağa çalışmalıyım.
12.Özümü sürətli oxumağa məcbur edərək sözləri eşitməyə zaman qoymalıyam.
13.Oxuduqlarımız mümkün olduqca şəkillərə çevirərək gözümün önündə canlandırmalıyam.

  Oxuyarkən Geriye Dönmə.
1. Özünə güvəni az olmaq.
2. Bir tək sözü qaçırsa mənası itirərəm anlayışı səhv.
3. Xilas olmaq üçün özümə geri dönməyə icazə verməməliyəm
.4. Başlanğıcda anlamasam belə həyacanlı olmamalıyam.
5. Oxuma sürətimi kəsmədən oxumalıyam.

Gecikmələr və ara vermələr.
1. Darıxdırıcı mətnlər oxuyarkən ara vermədən bitirməliyəm.
2. Mətni oxumağa mümkün olduğunca tez başlamalıyım.
3. Mətni parçalara ayırmalıyam.
4. Hər 20-30 dk.dən bir 5 dəqiqə istirahət arası verməliyəm.
5. Oxuduqdan sonra mətndən nə anladığını düşünüb, mətnin kompleks olmadığını söyləməliyəm.
6. Zamanımı təyin edib, zaman içində oxumağı bitirməliyəm.

 - Xüsusilə imtahanlardakı suallarını oxuyarkən gərgin oluram. Paraqrafa başlamadan əvvəl özümü rahatlatmalıyım.
 - "İşdə ikən ya da zövq almaq üçün yavaş okumalıyım" deyə bir şey yoxdur. Əksinə insanı başlamaq üçün narahat edər.
 - "Sürətli oxusam mənasını tuta bilmirəm, yaxşı anlamıram" məntiqi ən pis inanclardan biridir. Halbuki sürətimi nə qədər artırsam hamısını bir anda görməyim o qədər asanlaşar, həm də lazım olduğunda təkrar oxumaq üçün kifayət qədər vaxtım olur. Buna görə hızımı artırmaqdan qorxmamalıyam. Başlanğıcda anladığım səviyyədə düşə bilər, amma ümidimi itirmədən çalışsam çox daha yaxşı bir səviyyəyə gələcəyəm.
 - "Tək bir sözü belə qaçırsam məna pozular" demək doğru deyil. Mənası tutmaq üçün hər sözü oxumaq lazım deyil. Əksinə sözlər üzərində vaxt keçirəcəyimiz anlamam çətinləşər və darıxdırıcı gəlir.
 - "Bütün mətnləri eyni sürətdə okumalıyım" Xeyr. Qəzetin idman səhifəsindəki xəbərləri, bir künc yazarının məqaləsini ya da birin ci sualını eyni sürətdə oxumaq doğru olmaz. Oxuyacağım mətnin növünə ya da tətbiq texnikaya görə sürəti dəyişəcək.
 - "Oxumaq üçün uzun zaman ayırmalıyam." Heç də deyil. Əgər mənasını anlaya bilmə texnikasını bilsəm 5 dəqiqə içində oxuduğum yazının əsas fikrini tuta bilərəm.
 - "Texniki yazılar sürətli Oxuna bilməz" Əksinə bu cür yazılar sürətli oxumağa daha uyğundur. "Göz atma" texnikası ilə əhəmiyyətli qisimləri təyin edə, "Qaynağını alma" texnikası ilə bu əhəmiyyətli qisimlərə diqqətli və təsirli bir şəkilədə oxumalıyıq.
 - "Oxuduğum hər şeyi xatırlamaq lazımdır."
 - Bu güvənsizliyimin əlamətidir. Hər şeyi xatırlamağa ehtiyac yoxdur. Oxumağa məqsədimi artırsam, "Aktiv Oxuma"ya özümü hazırlamış olaram.